Decyzja o rozwodzie jest jedną z najtrudniejszych, jakie może podjąć człowiek. Wiele osób odkłada ją w czasie nie tylko z powodów emocjonalnych, ale też dlatego, że nie wie, czego się spodziewać. Wiedza o tym, jak przebiega postępowanie, może znacząco ułatwić podjęcie tej decyzji i zmniejszyć poziom stresu.
Podstawy prawne — kiedy sąd orzeka rozwód?
Rozwód w Polsce przebiega przez pięć etapów: złożenie pozwu w sądzie okręgowym, doręczenie i odpowiedź pozwanego, rozprawa sądowa, wyrok obejmujący kwestie winy, dzieci i alimentów, a następnie uprawomocnienie po 21 dniach. Sprawy zgodne kończą się zwykle w kilka miesięcy, sporne z dziećmi mogą trwać kilka lat.
Zgodnie z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd może orzec rozwód, gdy między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia. Oznacza to rozpad więzi emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej. Sąd nie bada, kto jest „winny" samej decyzji o rozstaniu — chyba że jedna ze stron wnosi o orzeczenie winy.
Etapy postępowania rozwodowego
Złożenie pozwu rozwodowego
Pozew składa się do sądu okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Pozew powinien zawierać żądanie orzeczenia rozwodu (z winą lub bez), wnioski co do dzieci i alimentów.
Doręczenie pozwu i odpowiedź
Sąd doręcza pozew drugiemu małżonkowi, który ma prawo złożyć odpowiedź. Na tym etapie może wyrazić zgodę na rozwód bez orzekania o winie lub wnosić o ustalenie winy współmałżonka.
Rozprawa sądowa
Sąd przeprowadza co najmniej jedną rozprawę, podczas której wysłuchuje oboje małżonków. Jeśli są dzieci, sąd bada warunki ich życia i przyszłe relacje z rodzicami. Może zostać powołany biegły psycholog.
Wyrok i kwestie towarzyszące
W wyroku sąd orzeka o: rozwiązaniu małżeństwa, winie (na żądanie), władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi, alimentach na dzieci i ewentualnie na byłego małżonka, wspólnym mieszkaniu.
Uprawomocnienie wyroku
Wyrok uprawomocnia się po 21 dniach, jeżeli żadna ze stron nie wniesie apelacji. Dopiero wtedy małżeństwo jest prawnie rozwiązane.
Rozwód z winą czy bez?
Bez orzekania o winie
- Szybsze postępowanie
- Mniej stresujące dla obu stron
- Wymaga zgody obojga małżonków
- Brak możliwości dochodzenia alimentów na siebie (po 5 latach)
- Zalecany gdy brak dzieci lub strony są zgodne
Z orzeczeniem winy
- Dłuższe i bardziej kosztowne postępowanie
- Wymaga wykazania okoliczności przed sądem
- Strona niewinerna może żądać alimentów bezterminowo
- Może mieć wpływ na podział majątku
- Zasadne przy rażącym zachowaniu jednej ze stron
Kwestia dzieci — co decyduje sąd?
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd obowiązkowo rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i kontaktach. Możliwe jest pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom (tzw. opieka naprzemienna lub wspólna), powierzenie jej jednemu rodzicowi z ograniczeniem drugiego, a w skrajnych przypadkach — zawieszenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej.
Sąd zawsze kieruje się dobrem dziecka jako nadrzędnym kryterium. Opinia dziecka jest brana pod uwagę tym bardziej, im jest ono starsze.
Ile trwa postępowanie?
Czas trwania zależy przede wszystkim od tego, czy strony są zgodne. Rozwód bez orzekania o winie, gdy małżonkowie nie mają dzieci i są zgodni co do wszystkich kwestii, może zakończyć się na jednej rozprawie — nawet w ciągu kilku miesięcy. Sporna sprawa z dziećmi, podziałem majątku i żądaniem orzeczenia winy może trwać kilka lat.